DIE BELEG VAN MAFEKING (1)

Dr JP Botha

Hiermee wil ons u graag laat kennis maak met een van die interessantste stukkies geskiedenisse wat   in die Tweede Vryheidsoorlog plaasgevind het. Ons wil in verskeie artikels vir u vertel wat daar vanaf 15 Oktober 1899 tot 16 Mei 1900 in hierdie klein, onbelangrike dorpie, wat tans Mafikeng genoem word, plaasgevind het, toe die Engelse hom verdedig het teen die beleg van die Boere gedurende daardie sewe maande.

Mafeking was saam met Kimberley en Ladysmith die drie plekke waar die Engelse voor die uitbreek van die Oorlog troepesametrekkings in opgebou het om hiervandaan vinnig op die Republieke te kon toeslaan wanneer die Oorlog uitbreek.  Daarom het die regering van die Z A R die ultimatum aan Brittanje gelewer en geëis dat hierdie troepe weggeneem moes word. Na Brittanje se weiering het die Tweede Vryheidsoorlog uitgebreek.

Van die drie genoemde dorpe was Mafeking vir die Britte die minste belangrik want die Britse leerleiding het nie beoog om langs hierdie roete die Republieke binne te val nie. 

Die dorpie was wel vir Engeland belangrik om daarvandaan sy gesag oor die swart stamme in Brits-Betsjoeanaland te handhaaf sodat hulle nie in versoeking kom om by die Boere aan te sluit nie. Daarom het Engeland Mafeking belangrik genoeg geag om dit teen ‘n Boere-aanslag te verdedig. Kolonel RSS Baden-Powell wat die dorp verdedig het, het gehoop om so ‘n groot aantal Boere militêr by Mafeking  besig te hou dat hulle nie hul makkers op die suidfront teen die groot Engelse aanslag sou kon ondersteun nie.  Met hierdie taktiek het hy vir die Engelse uitmuntend geslaag.

Die Boere het met ‘n groot mag van oor die 4 000 burgers na Mafeking opgeruk en na ‘n halfhartige poging om die dorpie te verower, het die Boere-aanvoerder, generaal Piet Cronjé, besluit om die plek te beleër.  Hy het met die beleg van Potchefstroom in 1880 vir kolonel Winsloe en sy troepe tot oorgawe gedwing en gedink dat hy by Mafeking dit met Baden-Powell en sy ongeveer 2 000 Engelse ook gaan doen.

Die regering het die heer J H de la Rey, LV, as militêre adviseur van generaal Piet Cronjé aangestel.  De la Rey het die toestand van sake in Mafeking in oënskou geneem en vir Cronjé aangeraai om sy hoofmag na die suidfront te stuur, waar hulle baie nodig was om die invallende vyand te stuit en net ‘n wag van 300 burgers by Mafeking te laat om die Engelse in toom te hou.  Maar Cronjé het hierdie goeie raad in die wind geslaan en voorbereidings begin tref om die dorp met sy groot Boeremag te begin beleër, want hy het die stories wat Baden-Powell versprei het dat die dorp oninneembaar sterk verskans was en dat hy oor ‘n groot troepemag beskik het, geglo.

Om van sy adviseur ontslae te raak, het hy vir De la Rey as veggeneraal aangestel en hom bevel gegee om met 800 burgers in ‘n suidwestelike rigting te vertrek na die spoorwegstasie Kraaipan, met die opdrag om die 1 000 Engelse troepe wat hulle aldaar bevind het, te gaan aanval en om die treinspoor te gaan opbreek.  So het die eerste slag van die Oorlog by  Kraaipan plaasgevind.

(In ‘n volgende aflewering gaan ons ‘n bietjie kyk na al die bluf-kapriolle wat Baden-Powell in Mafeking aangevang het, met die doel om die Boere van sy lyf af te hou).