IS JY TE KOOP?

Die euwel van omkopery

Ds. A.E van den Berg

Inleiding

Omkopery is so oud soos die mensdom en kan as die aanbieding of ontvang van wettige en/of onetiese voordele waardeur die reg verdraai word omskryf word. Ten spyte daarvan dat streng boetes daarvoor in oud-Rome voor opgelê is, het voornemende politieke kandidate gereeld steun gekoop. Dit as sulks het baie van hulle so diep in die skuld laat beland, dat hulle maklike prooi vir omkopery geword het.

1.   Sonde

Die OT veroordeel omkopery in geen onduidelike taal as sonde nie:

Ook mag jy geen omkoopgeskenk aanneem nie; want die geskenk maak die siendes blind en verdraai die sake van die regverdiges” (Ex.23:8).

Die Hebreeuse term vir omkopery het oorspronklik op ʼn geskenk gedui wat mense aan regters gegee het om ʼn gunstige uitslag in ʼn moeilike saak te verkry. God haat omkopery omdat dit verhoed dat geregtigheid geskied, die waarheid vertroebel en die woorde van regverdiges verdraai wat talle mense aan ʼn vroeë einde laat kom het:

“Vervloek is hy wat ’n omkoopgeskenk aanneem om ’n persoon — onskuldige bloed — dood te slaan; en die hele volk moet sê: Amen” (Deutr.27:25).

God se wet teen omkopery is telkens met ernstige gevolge verbreek. Die twee valse getuies het Nabot se lewe gekos (1 Kon.21). Diegene wat teen Stefanus getuig het, was waarskynlik omgekoop (Hand.8).

2 Afvalligheid

Omkopery veroorsaak geestelike afvalligheid soos wat in Juda gebeur het. Jerusalem het in die tyd van Jesaja ʼn plek van opstand, moord en diewery geword omdat haar leiers omgekoop is:

Hoor, o hemele, en luister, o aarde, want die HERE spreek: Ek het kinders grootgemaak en verhoog, maar húlle het teen My oortree.Wee die sondige nasie, die volk swaar van skuld, die geslag van kwaaddoeners, die kinders wat verderflik handel! Hulle het die HERE verlaat, die Heilige van Israel verag, hulle het agtertoe weggedraai. Hoor die woord van die HERE, owerstes van Sodom! Luister na die wet van onse God, volk van Gomorra!Ag, hoe het die getroue vesting ’n hoer geword! Dit was vol reg, geregtigheid het daarin vernag — en nou moordenaars!” (Jes.1:2,4,10,21).

Alhoewel omkopery nie direk in die NT vermeld word nie, is dit soos in die OT as ʼn sonde beskou. ʼn Tragiese voorbeeld hiervan is die 30 silwerstukke wat Judas ontvang het om Jesus te verraai toe sy oordeel oor Jesus deur hebsug vertroebel is.

Nadat Jesus gevange geneem en gekruisig is, het Judas berou gekry en tevergeefs probeer om die omkoopgeld terug te gee. Die kerklui het egter geweier waarna hy sy eie lewe geneem het (Mt.27:3-9).

In die OT vertel Rigters van Delila wat met geld omgekoop is om Simson oor te lewer (Hoofstuk 16). Samuel se twee seuns het hul amp onteer deur omkoopgeld aan te neem (1 Sam.8). Hamman het weer koning Ahasveros omgekoop om die Jode in Persië te laat doodmaak (Est.3).

Lukas skryf van Felix wat Paulus in die tronk laat aanhou het en omkoopgeld verwag het (Hand.24).   Nog ʼn sprekende geval van omkopery was die Jode se omkoop van die Romeinse wag wat die graf van Jesus moes oppas:

En terwyl hulle op weg was, kom daar sommige van die wag in die stad en vertel die owerpriesters alles wat gebeur het. En nadat hulle saam met die ouderlinge vergader en raad gehou het, het hulle die soldate baie geld gegee en gesê: Julle moet sê: Sy dissipels het in die nag gekom en Hom gesteel terwyl ons aan die slaap was” (Mt.28:11-13).

Simon die towenaar is ʼn verdere voorbeeld:

En toe Simon sien dat deur die handoplegging van die apostels die Heilige Gees gegee word, het hy hulle geld aangebied en gesê: Gee aan my ook hierdie mag, sodat elkeen wat ek die hande oplê, die Heilige Gees kan ontvang(Hand.8:18,19).

Hierdie voorval het die woord simonie laat ontstaanvir iemand wat sy posisie in kerkgeledere deur omkopery verkry het.

3. Vredesversteuring

Omkopery vertroebel nie net wetstoepassing nie, maar versteur die onderlinge vrede in enige gemeenskap:

“Jy mag die reg nie verdraai nie; jy mag nie partydig wees nie; ook mag jy geen omkoopgeskenk aanneem nie, want die geskenk verblind die oë van die wyse en verdraai die sake van die wat reg het” (Deut.16:19).

Onpartydige oordeel is ʼn vereiste vir onderlinge vrede:

“Geregtigheid, geregtigheid moet jy najaag, dat jy kan lewe en die land in besit kan neem wat die HERE jou God jou sal gee” (:20).

Jakobus vermaan sy gemeente:

“My broeders, laat julle geloof in onse Here Jesus Christus, die Here van die heerlikheid, nie wees met aanneming van die persoon nie” (Jak.2:1).

Dawid prys gelowiges wat nie omgekoop kan word nie:

Hy wat opreg wandel en geregtigheid doen, en wat met sy hart die waarheid spreek ....wat sy geld nie gee op woeker en geen omkoopgeskenk aanneem teen die onskuldige nie. Hy wat hierdie dinge doen, sal nie wankel in ewigheid nie” (Ps.15:2,5).

Hy veroordeel ook diegene wat daaraan skuldig is:

Ruk my siel nie weg saam met die sondaars en my lewe saam met die manne van bloed nie, in wie se hande skandelike dade is, en wie se regterhand vol is van omkopery” (Ps.26:9,10).

Salomo veroordeel dit ook:

Die goddelose neem ’n omkoopgeskenk aan wat uit die boesem kom om die paaie van die reg te buig” (Spr.17:23).

4.   Onreg

Omkopery lei tot verskeie vorms van onreg:

“Sekerlik, afpersing maak ’n wyse dwaas, en ’n geskenk bederwe die hart” (Pred.7:7).

“Jou vorste is opstandelinge en metgeselle van diewe; elkeen van hulle het omkoopgeskenke lief en jaag beloninge na. Aan die wees doen hulle geen reg nie, en die saak van die weduwee kom nie voor hulle nie” (Jes.1:23).

Dit lei selfs tot moord:

“Hulle het omkoopgeskenke in jou aangeneem om bloed te vergiet....” (Eseg.22:12).

5. Strafwaardig

Net voor Israel se wegvoering na Assirië het Amos omkopery as een van die sondes aangedui waarvoor God hulle sou straf:

“Want Ek weet dat julle oortreding menigvuldig en julle sondes geweldig is, julle wat die vyande is van die regverdige, wat omkoopgeld aanneem en die behoeftiges wegstoot in die poort” (Amos 5:12).

Destyds kon iemand wat omkoopgeskenke aanvaar het met sweepslae gestraf word. Omdat baie hooggeplaastes hul daaraan skuldig gemaak het, is dit selde uitgevoer. ʼn Regter wat daaraan skuldig was se uitspraak is bloot as ongeldig afgemaak sonder verdere gevolge. Dit het skynbaar later drasties verander. Josephus skryf dat ʼn regter wat aan omkopery skuldig bevind is, die doodstraf opgelê kon word.

6. Hebsug

Die Bybel veroordeel omkopery as hebsug. Elke Skrifgedeelte wat daaroor handel, is indirek ook ʼn aanklag teen omkopery en ʼn oortreding van die Wet wat naasteliefde gebied:

“Want ons bedink wat goed is nie alleen voor die Here nie, maar ook voor die mense” (2 Kor.8:21).

Daar is niks so veragtelik as om oor omkoop-sukses goed te voel nie. Daarom is die skrif nêrens duideliker aan die muur as ʼn regering wat hul aan omkopery skuldig maak en die onreg laat gedy nie.

7.   Godsdienssmousery

Om iemand om te koop, kom op alle lewensgebiede voor; selfs in godsdiens. So is die profeet Bileam bv. deur omkopery oorreed om ʼn vloek oor Israel uit te spreek (Num.22-24). Omkopery was algemeen onder Judas se profete en priesters ten tye van hul geestelike verval:

“Sy hoofde spreek vonnisse uit vir ’n geskenk, en sy priesters gee onderrig vir loon, en sy profete is waarsêers vir geld. Nogtans steun hulle op die HERE en sê: Is die HERE nie in ons midde nie? Geen onheil sal ons wedervaar nie!” (Miga 3:11).

”Na die kwaad gaan die hande uit, om dit dapper te doen. Die vors eis, en die regter vra betaling, en die groot man spreek die begeerte van sy siel uit, en hulle verdraai dit alles” (Miga 7:3).

8.   Leraars

Omkopery hoort glad nie onder gelowiges nie. Veral nie voorgangers nie. Die verantwoordelikheid van ʼn leraar is ʼn gewigtige saak omdat hulle vir mense die pad van die waarheid moet aanwys sonder om enigiets by te voeg of weg te laat. Dit het hulle deur die eeue dikwels baie ongewild gemaak.

“Hulle haat die man wat in die poort die reg handhaaf, en hulle het ’n afsku van hom wat in opregtheid spreek” (Amos 5:10).

Egopoetsers op kansels was en is vandag nog ʼn ergerlike probleem:

Want dit is ’n wederstrewige volk, leuenagtige kinders, kinders wat die wet van die HERE nie wil hoor nie; wat aan die sieners sê: Sien nie! en aan die profete: Profeteer vir ons nie wat reg is nie; spreek vleitaal vir ons, profeteer bedrieëry;wyk af van die weg, buig af van die pad, laat die Heilige van Israel voor ons aangesig verdwyn!” (Jes.30:9-11).

Paulus skryf later oor dieselfde euwel:

“...want daar sal ’n tyd wees wanneer hulle die gesonde leer nie sal verdra nie, maar, omdat hulle in hul gehoor gestreel wil wees, vir hulle ’n menigte leraars sal versamel volgens hulle eie begeerlikhede, en die oor sal afkeer van die waarheid en hulle sal wend tot fabels” (2 Tim.4:2,3).

Egopoetsers word hoofsaaklik omgekoop deur mense wat geen behoefte het om die ewige geluksaligheid deelagtig te word nie. Dit maak leraars wie se gewetens met geld vervang is, skatryk.

“Maar die wat ryk wil word, val in versoeking en strikke en baie dwase en skadelike begeerlikhede wat die mense laat wegsink in verderf en ondergang. Want die geldgierigheid is ’n wortel van alle euwels; en omdat sommige dit begeer, het hulle afgedwaal van die geloof en hulleself met baie smarte deurboor” (1 Tim.6:9,10).

Die Bybelse voorskrifte vir voorgangers is duidelik:

“’n Opsiener dan moet onberispelik wees ..... geen geldgierige nie” (1 Tim.3:3).

“Want ’n opsiener moet as ’n rentmeester van God onberispelik wees ..... geen vuilgewinsoeker nie” (Tit.1:7).

Slot

Die moderne mens is nie minder vatbaar vir dieselfde soort van omkopery, korrupsie en vooroordeel waaraan Israel mank gegaan het nie. In lande waar korrupsie endemies is, word dit moeilik om ʼn eerlike bestaan te maak, vry te reis of sonder omkoopgeld in vrede te leef.

Suid-Afrika is ʼn sprekende voorbeeld hiervan waar niks ordentlik sedert die bewindprysgawe (1994) bly staan nie. Omkopery het die vyand van gesonde ontwikkeling en doeltreffende regering geword. Geen pen kan die omvang van die verval beskryf nie. Alles verkrummel onder die gewig van hooggeplaaste boosdoeners.

Dit gaan op kerklike gebied nie veel beter nie. Gelowiges moet op hul hoede wees vir sekere gewilde praktyke wat weens omkopery ontstaan met leraars wat geen belang by die waarheid het nie en mense met foefies na hul kerke trek. Hierdie sirkus-atmosfeer word op ʼn stokkielekker-teologie gebou. Dit neem oorhand toe ten einde onsedelike en onetiesegebruike in die kerk gevestig en goedgekeur te kry.

Al voel gelowiges soms magteloos teen die onreg, mag hulle nooit ophou om kapsie daarteen te maak nie.   In ʼn land van onreg is eerbaarheid goddelik. Om teen onregskepping op te staan, is om aan God gehoorsaam te wees. Die verskil tussen mense wat omgekoop en hulle wat nie omgekoop kan word nie, word al hoe groter. Korrupte mense het ʼn prys. Eerbare mense het nie ʼn prys nie; hulle het waardes!