1944: 1e PSALM- EN GESANGBOEK IN AFRIKAANS

KULTUURDAGBOEK 29 OKTOBER

Lees volledig by Kultuurdagboek

Reeds vanaf die middel van die 19e eeu het daar stemme in die Hollandse Kerk in Suid-Afrika begin opgaan om vernuwing van die kerkliedere. Die Psalms was die Nederlandse beryming van 1775 met die Geneefse melodieë uit die 16e eeu, en die Gesange was die 192 Envangelische Gezangen, saamgestel vir die Hervormde Kerk in Nederland tussen 1803 en 1805, en hier by ons in gebruik geneem in 1814.

Aanvanklik het dit gegaan om die ou melodieë waarvan baie vreemd geval het op die oor en vir baie lidmate 'onsigbaar' geword het. Met die opkoms van Afrikaans, en veral sedert sy verowering van een vesting na die ander in ons volkslewe ná 1915, was dit onvermydelik dat die kerk ook aan die beurt sou kom.

Ná 1920 word al meer in Afrikaans gepreek; in 1933 kry ons die volledige Psalm- en Gesangboek in Afrikaans. By die Afrikaanse Psalms word die mooiste Geneefse melodieë behou, en heelwat nuwe melodieë – baie daarvan deur Afrikaanse komponiste – verskyn.

Die 193 Gesange was grotendeels 'n verwerking van die Evangelische Gezangen. 'n Aantal minder bekende en minder gebruikte liedere is geskrap en vervang deur verwerkinge uit die Vervolgbundel op de Evangelische Gezangen van 1866. Om leerstellige en letterkundige redes is enkele verse van baie van die ou Gesange weggelaat. Oral deur die land is die Afrikaanse Gesangboek met luisterryke feeste op Hervormingsdag, 29 Oktober 1944, verwelkom.

Daar is natuurlik met 'n tikkie weemoed afskeid geneem van die singboek wat die bron van troos en bemoediging was vir ons voorgeslagte, veral in 'n veelbewoë deel van ons geskiedenis, die Groot Trek en die Engelse Oorlog. Maar die dankbaarheid en vreugde dat ons volk voortaan in die kerk in ons Moedertaal sou sing, het oorheers.

Dit sou onrealisties wees om te verwag dat die Afrikaanse Gesangboek van 1944 bo alle kritiek verhewe sou wees. Van die begin is daarop gewys dat sekere rubrieke, onder andere Kersfees en Pinkster, skraal verteenwoordig is. Ook is bevind dat onder die nuwe musiek in die bundel daar 'n aantal melodieë is wat die erediens nie waardig is nie. Ook sou die snelle ontwikkeling van die Afrikaanse taal uitdrukkings en segswyses in die boek gou laat verander. Vandaar die hersiene Gesangboek wat in 1978 verskyn het.

Wat die Gesange betref, het hierdie hersiening uiteindelik ook 'n aansienlik uitbreiding en verryking gebring.