1855: MW PRETORIUS PRESIDENT VAN ZAR

KULTUURDAGBOEK 15 NOVEMBER

Lees volledig by Kultuurdagboek

Transvaalse leiers het geglo dat 'n nuwe grondwet die verdeeldheid wat gedurende die vroeë vyftigerjare van die vorige eeu in die Oorvaalse gebied geheers het, sou beëindig, en daarom is 'n grondwetkommissie, onder voorsitterskap van Jacobus Stuart (1803 – 1878), benoem.

Hierdie kommissie, wat in Oktober 1855 op Potchefstroom vergader het, het hoofsaaklik die Bataafse konstitusie van 1798, die Vrystaatse grondwet en die grondwet van die Verenigde State van Amerika as modelle geneem en 'n konsepgrondwet opgestel waarin die beginsel van skeiding van wetgewende en uitvoerende magte ingevoer is.

As opsteller van hierdie grondwet, wat later byna onveranderd aanvaar is, het Stuart 'n blywende diens aan die Zuid-Afrikaansche Republiek gelewer.

Op 9 November 1855 het die Volksraad vergader om die mening van die krygsoffisiere omtrent die konsepgrondwet te verneem. Oor die algemeen was daar nie besware teen die wet as sodanig nie maar daar was wel verskil van mening oor die manier waarop dit goedgekeur en toegepas sou word. Kmdt-genl Stephanus Schoeman het naamlik gemeen dat die konsepgrondwet volgens vroeëre gebruik vir drie maande aan die publiek voorgehou moet word voordat dit aangeneem en van krag sou word. Omdat die Volksraad nie Schoeman en sy Soutpansbergers van die res van die Republiek wou vervreem nie, is 'n kompromis getref en is MW Pretorius op 15 November 1855 to "provisionele" staatspresident verkies.

As gevolg van latere teenkanting teen die konsepgrondwet, is MW Pretorius eers op 6 Januarie 1857 as volwaardige, eerste Staatspresident van die Zuid-Afrikaansche Republiek beëdig.