1838: SLAG BY OPATEKLOOF EN UMFOLOZI- VLAKTE

KULTUURDAGBOEK 27 DESEMBER

Lees volledig by Kultuurdagboek

“Hierdie slag het 'n uiters betekenisvolle rol in ons geskiedenis gespeel, want indien die Zoeloes hulle oorrompel het, sou die oorwinning by Bloedrivier tot niet gemaak wees”.

Ná die Slag by Bloedrivier het die Wenkommando Dingaanstat besoek en laer op die Entonjaneni-hoogte getrek. Op 27 Desember het 'n kommando van ongeveer 300 man en 40 Port Natalse swartes uitgetrek om die Zoeloes aan te val en die beeste wat op 17 Februarie by Bloukrans gesteel is, terug te kry.

Volgens Bongoza, 'n Zoeloespioen wat hom klaarblyklik opsetlik gevange laat neem het, was die beeste in die nabygeleë Opatekloof. Pretorius se gewonde hand het begin pyn en hy het die bevel aan Karel Landman oorgedra en na die laer teruggekeer. Halfpad in die kloof af het Bongoza verdwyn en het die Zoeloe-krygers, nadat 'n deurdringende kreet vanuit die koppie weerklink het "i zi pagati (hulle is binnekant!)", uit die klowe gestorm om die kommando van die laer af te sny.

Hans de Lange (Hans Dons) het egter die groot gevaar besef en deurgejaag om Landman te waarsku. In 'n poging om uit die hinderlaag te ontsnap, het hulle al vegtend met die kloof afgegaan, drie keer die draaie van die Umfolozirivier oorgesteek en die Ulandivlakte bereik. Hier het hulle 'n daglange stryd teen die Zoeloes gevoer. Op pad terug na die laer het hulle weer die rivier oorgesteek. In 'n skermutseling in die rivier waar welsand die Voortrekkers se gang erg belemmer het, het ses Voortrekkers, insluitende Biggar en baie van sy swartes, gesneuwel. Volgens verslae het meer as duisend Zoeloes gesneuwel.

Laat dié aand het die Voortrekkers in 'n uitgeputte toestand in die laer aangekom. Hierdie slag was 'n noue ontkoming vir die Voortrekkers en het 'n uiters betekenisvolle rol in ons geskiedenis gespeel, want indien die Zoeloes hulle oorrompel het, sou die oorwinning by Bloedrivier tot niet gemaak wees.