1914: INSTELLING VAN DIE HERTZOGPRYS

KULTUURDAGBOEK 27 MEI

Lees volledig by Kultuurdagboek

Die ontstaan van die Hertzogprys kan teruggevoer word tot 1907 toe die Vrystaat verantwoordelike bestuur verkry het. Genl JBM Hertzog, destydse Minister van Onderwys, het in 1908 'n nuwe onderwyswet deur die Vrystaatse Parlement aangeneem gekry wat dubbelmedium-onderwys verpligtend maak en hoër besoldiging aan volkome tweetalige onderwysers vasstel.

Verset breek onder 'n aantal eentalige Engelse onderwysers en Engelse ouers uit. Drie inspekteur word afgedank weens moedswillige pogings om die wet te verongeluk. Na aanleiding van sekere woorde wat genl Hertzog sou gebruik het word 'n lasteraksie deur een van die inspekteurs, ene Fraser, teen die Minister ingestel. Fraser wen die saak en genl Hertzog moet 25 pond skadevergoeding en die hofonkoste betaal.

Die openbare gevoel ten gunste van genl Hertzog was so sterk dat 'n insameling om sy hofonkoste te betaal, 'n saldo van 1 200 pond gelaat het. Hierdie bedrag is aan die Akademie geskenk om die beste letterkundige werk in Afrikaans te bekroon. Die skenkings-akte van 27 Mei 1914 het onder meer bepaal dat "alleen werk van de eerste rang zal beloond worden".

Die eerste toekenning is in 1915 aan Totius gedoen vir 'Trekkerswee'. Met instemming van die skenker, het alle letterkundige werk vanaf 1923 vanselfsprekend in aanmerking gekom.

In 1928 is die rotasiestelsel ingestel, en die drie genres kom om die drie jaar aan die beurt, beginnende by poësie, dan drama en daarna prosa.