1924: ALGEMENE VERKIESING

KULTUURDAGBOEK 17 JUNIE

Lees volledig by Kultuurdagboek

Genl JC Smuts het ná die samesmelting met die Unionisteparty en die Volksraadverkiesing van 1921 as Eerste Minister en leier van die Verenigde Party al sterker teenstand gekry van die Nasionale Party onder leiding van genl JBM Hertzog en die Arbeidersparty onder leiding van kol FHP Creswell. Laasgenoemde twee partye het in 1923 'n ooreenkoms vir samewerking aangegaan (die Pakt).

Ná 'n nederlaag by 'n tussenverkiesing in April 1924 in Wakkerstroom bedank genl Smuts sonder om sy kabinet te raadpleeg en bepaal 'n algemene verkiesing vir 17 Junie. Dit word deur Pakt gewen met 'n meerderheid van 28 setels en genl Hertzog word Eerste Minister.

In sy kabinet van 10 lede dien twee van die Arbeidersparty.

Hieruit vloei onder meer die instelling van die departemente van arbeid en buitelandse sake en die eerste aanstelling van verteenwoordigers in die buiteland, verskeie stappe om die boeregemeenskap te help, die verheffing van Afrikaans by wet tot amptelike landstaal naas Nederlands en Engels, die skepping van 'n Suid-Afrikaanse nasionaliteit en 'n nasionale vlag, die bevordering van tweetaligheid in die staatsdiens, die invoering van 'n bepaling in die Grondwet om die soewereiniteit en leiding van die Voorsienigheid oor die Unie van Suid-Afrika te boekstaaf, die invoering van 'n beskermingsbeleid vir die eie nywerheid wat 'n groot stoot aan Suid-Afrikaanse ondernemings gee, die stigting van 'n eie yster- en staalbedryf (Yskor), die skepping van geleenthede vir werkverskaffing, ens.

Twee groot ontwikkelinge kenmerk hierdie eerste Hertzog-bewind.

Die eerste was die verkryging van grondwetlike outonomie vir Suid-Afrika as lid van die Statebond in die Balfour-verklaring van 1926, wat uitloop op die Statuut van Westminster in 1931.

Die tweede was die begin van die uitvoering van genl Hertzog se naturellebeleid, wat ná 'n lang reeks parlementêre prosesse sedert 1926 uiteindelik gelei het tot die aanname van die Wet op die Naturelle-trust en – grond en die Naturelleverteenwoordigingswet in 1936.