LOFPRYSING AAN DR VERWOERD (1)

Ondersoeker

Ek het gewonder of dr H F Verwoerd werklik so 'n briljante man was as wat deur sy tydgenote voorgehou word. Ek lees kort-kort van hom in die pers en dit het my geprikkel om meer oor hom uit te vind. Eerstens het sy sekretaris vir 13 jaar (Fred Barnard) oor hom geskryf:

(1961 se statebondkonferensie)  ''Sommer met die eerste oogopslag was dit duidelik dat die hele Londen met al sy voorstede op dr Verwoerd, daardie 'monster' van Afrika, gewag het. Persmanne, fotograwe, televisiemense en slordige langhariges was daar by die dosyne. Jy kon jou eenvoudig nie draai nie of daar was een van hulle; grotes, kleintjies, swartes, geles, gladgeskeerders en bebaardes; die hele boel was daar om iets te probeer aas vir die meer as 'n dosyn dagblaaie wat hierdie wêreldstad bedien en vir die baie honderde koerante oor die hele aardbol.

. . . dr Verwoerd (is) na 'n perskonferensie wat daar vooraf deur oom Piet Meiring op die lughawe vir hom gereël is. . .  Hierdie spontaan vriendelike houding van dié ''monster'' het die klomp nuusmanne ongetwyfeld totaal op die verkeerde voet betrap; dit kon sommer op hulle gesigte gelees word. Wat hulle vóór hulle gesien het, het nie mooi ingepas by die stories wat hulle van plan was om te skryf nie. Hierdie Verwoerd is nie daardie Verwoerd wat hulle ''geken'' het nie! Hy kon dan lag!''

Hierdie vriendelike geaardheid van dr Verwoerd en sy briljantheid is deurgaans tot groot hoogte gevoer. Maar wat van sy teenstanders?  Op soek na 'n gebalanseerde beeld van H F Verwoerd is deur J D Froneman geskryf en in 2013 in Koers gepubliseer. Ek haal gedeeltes aan, veral van mense wat hom eers nie goedgesind was nie.

''Hierdie artikel handel oor Verwoerd as voorbeeld daarvan hoedat soms onkritiese verering, skewe uitbeeldings en ongebalanseerde aannames (positief en negatief) deur navorsers (insluitende filosowe) tot orde geroep moet word.

Berigte soos die volgende kan ook beskou word as die betoning van respekvolle simpatie by die dood van Hendrik Frensch Verwoerd, Fotobiografie 1901–1966 bevat hoofsaaklik foto's met byskrifte. Die boek word egter ingelui met twee tekste, naamlik 'n huldeblyk wat deur Verwoerd se ou koerant, Die Transvaler, gepubliseer is, asook een deur die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK). Albei beskryf Verwoerd as 'n man van enorme intellek en moed. Die SAUK-huldiging eindig deur te stel dat by sy heengaan rou Suid-Afrika oor 'n leier van groot formaat wat die volk soos 'n Profeet en Rigter gedien het (Hefer & Basson s.a.:14).

  • 'Bantoeblad salueer 'n staatsman' (Die Transvaler 07 September 1966): Hierdie berig verwys na die koerant World wat geskryf het hulle 'bloed is geroer' deur Verwoerd en hoofman Leabua Jonathan van Lesotho se onlangse ontmoeting. Daardie hoop sal nie deur Verwoerd se dood uitgewis word nie.
  • 'Duisende Bantoes het ook hulde gebring' (Dagbreek en Sondagnuus 11 September) : 'Duisende stedelike Bantoes, asook Bantoes wat spesiaal vir die geleentheid na die stad gekom het, het gister die Staatsbegrafnis van die Eerste Minister in Pretoria bygewoon.'
  • 'Natalse Kleurlinge se telegramme' (Dagbreek en Sondagnuus 11 September 1966): 'Ons dank God vir hom. Die fenomenale groei en bloei van ons volk is aan hom deur genade te danke.'
  • 'Non-White VIPs were there' [Nie-wit BBP’s was daar] (Sunday Times 11 September 1966): Die berig noem dat 'n hele aantal swart-, bruin- en indiërhooggeplaasdes by die begrafnis was, waar hulle in 'n aparte blok gesit het.

Die Rand Daily Mail (07 September 1966) wat hoogs krities oor Verwoerd se beleidrigtings was, skryf 'n dag na sy dood in 'n prominente voorbladkommentaarartikel: Vriend en vyand het sy buitengewone leierskapskrag erken, sy uitsonderlike intellek, sy ontsaglike energie, sy doelgerigtheid, sy politieke skerpsinnigheid en sy volkome toewyding aan die visie van Suid-Afrika wat hy gestel het. (Outeur se eie vertaling).

Vervolg: