Gedagtes vir elke dag
Of lees almal by Gedagtes vir elke dag
Om iemand anders af te breek in 'n poging om jouself te bou, het altyd die teenoorgestelde uitwerking. Niemand vertrou een wat van ander kwaadpraat nie want hy doen dit waarskynlik van daardie persoon ook.
1926: BALFOUR- VERSLAG AANVAAR
KULTUURDAGBOEK 19 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Die aanvaarding van die Balfourverslag deur die Britse Rykskonferensie van 1926 is 'n reusebaken in die staats- en volkeregtelike onafhanklikwording van Suid-Afrika. Die argitek was genl JBM Hertzog, wat as Premier na Londen gegaan het met die doel om enige sprake van Suid-Afrika se onderhorigheid aan Brittanje uit die weg geruim te kry.
Nadat hy die saak aangeroer het, is dit na 'n komitee verwys wat op 27 Oktober onder voorsitterskap van lord Balfour met sy werk begin het. Hertzog se pleidooi om die uitreik van 'n gesaghebbende verklaring oor die vryheid en onafhanklikheid van die Britse Dominiums is dadelik teengestaan. LS Amery, Britse minister van dominiale sake, was van oordeel dat die Rykskonferensie nie bevoeg was om 'n "deklarasie van regte" uit te reik nie.
1876: JOHANNA BRANDT
KULTUURDAGBOEK 18 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Johanna Brandt, die jongste dogter van ds NJ van Warmelo, is op hierdie dag op Heidelberg gebore waar sy ook haar kinderjare deurgebring het. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het sy en haar moeder hulle in Pretoria bevind waar hulle ná die besetting van die Hoofstad deur die vyandelike magte, gehelp het om die Boerespioenasiediens aan die gang te hou.
Van haar ondervindings in hierdie tyd het Johanna 'n dagboek gehou wat sy later verwerk het in haar bekende boek, Die Kappiekommando, wat in 1913 verskyn het.
Tydens die oorlog was sy ook verpleegster in die Irene-konsentrasiekamp.
1497: DA GAMA SEIL OM KAAP
KULTUURDAGBOEK 18 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Manoël I, Koning van Portugal, het Vasco da Gama aangestel as die opperbevelhebber van die ekspedisie wat Dias se werk moes voltooi, naamlik die ontdekking van die seeroete na Indië.
Die eskader van vier skepe het in Julie 1497 uit Portugal vertrek, op 18 November is Tafelberg gewaar, en in Mei 1498 het hulle Kalikoet aan die Malbarkus van Indië bereik.
Na baie wedervaringe word Da Gama teen die einde van Augustus 1499 as held in Lissabon terugverwelkom. Vanweë hierdie epiese ontdekkingsvaart is die Islamitiese monopolie van die speseryhandel van die Ooste verbreek. Vir die Portugese vorstehuis het dit groter rykdom en mag beteken, en dit sou ook aanleiding gee tot Europese oorheersing in die Ooste.
1939: FAK EKONOMIE INSTITUUT GESTIG
KULTUURDAGBOEK 17 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Die FAK is op sy eerste Ekonomie Volkskongres, wat van 3 tot 5 Oktober 1939 in Bloemfontein gehou is, versoek om 'n Ekonomie Instituut in die lewe te roep om uitvoering te gee aan die kongresbesluite en om sodanige verdere stappe te doen as wat hy bevorderlik ag vir die ekonomiese opheffing van die Afrikaner – 'n benarde ekonomiese toestand waarin die Afrikaner daardie tyd verkeer het.
In die Instituut is verteenwoordiging gebied aan die FAK se Uitvoerende Komitee en sy Ekonomiese Kommissie, en aan Afrikaanse finansiers, nyweraars, handelaars, boere, arbeidersorganisasies, universiteite en handelsopleidingskolleges en die Armesorg-organisasies van die Afrikaanse kerke.
1855: AANLEG VAN PRETORIA
KULTUURDAGBOEK 16 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Pretoria, genoem na kmdt-genl Andries Pretorius, het sy aanleg as hoofstad van die ZAR te danke aan die feit dat Potchefstroom en Lydenburg nie sentraal genoeg geleë was vir die vergaderings van die Volksraad nie. Die kommandante-genenaal MW Pretorius en Piet Potgieter het die Volksraad, wat in September 1853 in Lydenburg sitting gehad het, versoek om 'n sentraal geleë hoofstad vir die Republiek te stig.
MW Pretorius het in 'n bygaande brief die Volksraad ook versoek om vir die doel van die voorgestelde dorp twee plase aan die Apiesrivier naamlik Elandspoort en Daspoort, van Andries van der Walt en JJP Prinsloo aan te koop. Omdat die Volksraad sy versoek geweier het, het Pretorius vervolgens self hierdie twee plase gekoop.
JESUS SE EERSTE OPROEP EN LAASTE OORDEEL
Ds A.E. van den Berg
"Van toe af het Jesus begin om te preek en te sê: "Bekeer julle, want die koninkryk van die hemele het naby gekom" (Mat.4:17).
Jesus begin sy aardse bediening met 'n dringende oproep: "Bekeer julle, want die koninkryk van die hemele het naby gekom". God wil hê dat alle mense tot bekering kom om sodoende die laaste oordeel nie oor hul te haal nie. In die OT is daar 'n soortgelyke oproep: "Sê vir hulle: So waar as Ek leef, spreek die Here Here, gewis, Ek het geen behae in die dood van die goddelose nie, maar daarin dat die goddelose hom bekeer van sy weg en lewe. Bekeer julle, bekeer julle van jul verkeerde weë! (Eseg.33:11).
Met die goddeloses word mense bedoel wat hul nie wil bekeer nie en die ewige dood nie gaan vryspring nie. Min mense steur hul egter aan enige goddelike oproep tot bekering en leef asof hulle nooit verantwoording van hul lewe gaan gee nie. Jesus sê in sy Bergrede: "Gaan in deur die nou poort, want breed is die poort en wyd is die pad wat na die verderf lei, en daar is baie wat daardeur ingaan. Want die poort is nou en die pad is smal wat na die lewe lei, en daar is min wat dit vind" .
1911: UNIE-STAAL- KORPORASIE GESTIG
KULTUURDAGBOEK 15 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Die Unie-Staalkorporasie van Suid-Afrika is gestig om staal uit skroot te vervaardig. Binne twee jaar na die stigting is die eerste staal in Suid-Afirka vervaardig en baan USCO sodoende die weg vir 'n gevestigde staalbedryf wat in die jare wat sou kom, vir Suid-Afrika groot aansien in die oë van die wêreld verwerf het.
1855: MW PRETORIUS PRESIDENT VAN ZAR
KULTUURDAGBOEK 15 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Transvaalse leiers het geglo dat 'n nuwe grondwet die verdeeldheid wat gedurende die vroeë vyftigerjare van die vorige eeu in die Oorvaalse gebied geheers het, sou beëindig, en daarom is 'n grondwetkommissie, onder voorsitterskap van Jacobus Stuart (1803 – 1878), benoem.
Hierdie kommissie, wat in Oktober 1855 op Potchefstroom vergader het, het hoofsaaklik die Bataafse konstitusie van 1798, die Vrystaatse grondwet en die grondwet van die Verenigde State van Amerika as modelle geneem en 'n konsepgrondwet opgestel waarin die beginsel van skeiding van wetgewende en uitvoerende magte ingevoer is.
As opsteller van hierdie grondwet, wat later byna onveranderd aanvaar is, het Stuart 'n blywende diens aan die Zuid-Afrikaansche Republiek gelewer.
1837: DOBBEL DEUR TVL VOLKSRAAD VERBIED
KULTUURDAGBOEK 14 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
President Thomas Burgers vaardig 'n proklamasie uit "met advies en konsent" van die Uitvoerende Raad van die ZAR, waardeur dobbelary in die land, en veral op die goudvelde, verbied word.
1839: SLAG BY KAPAIN
KULTUURDAGBOEK 12 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Die uitgeweke veggeneraal van Tsjaka, Silkaats, het die Matebelestam langs die Groot-Maricorivier gevestig en 'n voortdurende gevaar vir die Voortrekkers en ander swart stamme geblyk te wees.
In 'n strafekspedisie onder leiding van Hendrik Potgieter en Gerrit Maritz, is op 17 Januarie 1837 in die sogenaamde slag by Mosega die Matebeles 'n vernietigende nederlaag toegedien.
Potgieter wou dit opvolg met 'n tweede ekspedisie teen Silkaats, wie by Kapain was met die slag by Mosega.
12 NOVEMBER 1780: PIET RETIEF
KULTUURDAGBOEK 12 NOVEMBER
Piet Retief is op hierdie dag in die Wakmakersvallei by Wellington gebore waar hy skoolonderrig ontvang en die skryfkuns besonder goed bemeester het. As jeugdige aan die Kaap het hy die politieke en maatskaplike ontwrigting ervaar wat met die Britse politieke en maatskaplike ontwrigting tydens die Britse oorname gepaard gegaan het.
Ondanks mislukte grondtransaksies en ander onderneminge wat hom finansieel ten gronde gebring het, het sy intelligensie, ondernemingsgees en persoonlikheid hom vroeg reeds as gerespekteerde leier na vore laat tree.
Op Stellenbosch is hy in 1812 as 'n kommandant aangestel, en na sy verhuising na die Oos-Kaap beklee hy van 1822 af die regeringspos van veldkommandant.
Aan die Oosgrens het Retief die probleme met die regering se grensbeleid en die gevolglike verslegting van die grenstoestand intens ervaar en het hy as voorspraak vir die geteisterde grensboere opgetree.
1880: BEZUIDENHOUT SE WA OPGEVEIL
KULTUURDAGBOEK 11 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
In die geskiedenis van die mensdom het dit dikwels gebeur dat 'n geringe insident as vonk gedien het om die oorlogskruit te laat ontplof. So 'n insident het op hierdie dag in Potchefstroom plaasgevind, wat uiteindelik aanleiding tot die Transvaalse Vryheidsoorlog van 1880 tot 1881 gegee het.
Die burgers van Potchefstroom en omgewing het beswaard gevoel oor die belasting wat hulle aan die Britse gesag moes betaal. Op 7 Oktober 1880 het genl PA Cronjé en 130 burgers van die Schoonspruit-omgewing by die landdros op Potchefstroom beswaar aangeteken oor die belasting en onder meer verklaar dat hulle bereid is om aan hulle wettige regering belasting te betaal, maar dat die Britse regering "op een onwettige wijze" en teen hulle wil, hulle land geannekseer het en derhalwe weier hulle om belasting te betaal. Hulle het dit ook duidelik gemaak dat hulle alleen voor oorweldigende geweld buig.
SALIG IS DIE VREDEMAKERS
Hannes Ollewagen
Matt. 5:1-12
“Salig is die vredemakers, want hulle sal kinders van God genoem word.” (:9).
Wanneer ons die na die woorde van Christus, die Seun van God, uit Matt. 10:34-38 luister, lyk dit asof hier ’n groot teenstrydigheid in God se Woord is:
“Moenie dink dat Ek gekom het om vrede op die aarde te bring nie. Ek het nie gekom om vrede te bring nie, maar die swaard. Want Ek het gekom om tweedrag te verwek tussen ’n man en sy vader, en tussen ’n dogter en haar moeder, en ’n skoondogter en haar skoonmoeder. En ’n mens se huisgenote sal sy vyande wees. Wie vader of moeder bo My liefhet, is My nie waardig nie; en wie seun of dogter bo My liefhet, is My nie waardig nie. En wie sy kruis nie neem en agter My volg nie, is My nie waardig nie.”
1919: AFRIKAANS EERSTE KEER IN KERK
KULTUURDAGBOEK 10 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
By die Sinodesitting van die Kaapse NG Kerk in 1919 is op voorstel van dr BB Keet besluit dat Afrikaans naas Hollands op die kansel gebruik kan word. Daar is ook besluit om met die medewerking van ander NG Kerke en die twee susterskerke, naamlik die Gereformeerde Kerk en die Nederduitsch Hervormde Kerk, daadwerklik aandag te gee aan die vertaling van die Bybel in Afrikaans.
Dit was egter nie die eerste besluit wat in dié verband geneem is nie; die Vrystaatse Sinode van die NG Kerk het reeds in Mei 1916 op voorstel van dr NJ van der Merwe 'n derglike besluit geneem.
1917: 1e VIERING VAN AFRIKANERDAG
KULTUURDAGBOEK 10 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Ná die Rebellie van 1914 het hoë bedrae aan eise, boetes en hofkostes teen die rebelle opgebou, veral in die Vrystaat waar ook genl CR de Wet onder diegene was wat verhoor en swaar boetes en tronkstraf opgelê is. Vrystaters het groot bedrae ingesamel om vir die genoemde doel te gebruik maar teen Julie 1917 was daar in dié provinsie en in Transvaal nog R220 000 nodig.
Hierna is die insamelingsveldtog landwyd verder gevoer in 'n grootse Helpmekaar-inspanning om Afrikaners van verarming te red.
1483: MARTIN LUTHER
KULTUURDAGBOEK 10 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Martin Luther is op hierdie dag in Eisleben gebore en op 18 Februarie 1546 oorlede. Die magtige protes van "die monnik wat die wêreld geskud het" teen die dwaalleringe en misbruike van die Kerk van sy tyd het op die groot Kerkhervorming van die sestiende eeu in Europa, met sy verreikende gevolge op kerklike, maatskaplike en staatkundige gebied oor die wêreld heen uitgeloop.
ONS IS REEDS LANKGELEDE UITVERKOOP
1900: WH COETZER – ONTWERPER VAN KUNS IN VOORTREKKER- MONUMENT
KULTUURDAGBOEK 9 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Willem Hermanus Coetzer is op hierdie dag in Tarkastad gebore. Vanaf sy 17e jaar is hy in Johannesburg ook as koetsbouer opgelei. Sy kunsopleiding het hy veral in Londen gehad. Ná verskeie oorsese reise waartydens hy meesal per fiets gereis het, keer hy in 1930 na Suid-Afrika terug. Hier het hy bekendheid begin verwerf met sy kuns en ontwerpe van historiese aard. Hy doen eers historiese navorsing, veral oor die Voortrekkers, versamel Africana en bring al hierdie elemente in sy kuns tot uiting.
Die Simboliese Ossewatrek van 1938 bied vir Coetzer uitstekende geleentheid in hierdie verband; hy ontwerp talle voorwerpe wat tydens die feesjaar gebruik is soos gedenkseëls, eetgerei en boeke. Maar veel belangriker in dié tyd is ontwerpe vir die marmerfriese en sogenaamde tapisserieë (eintlik is dit wolborduurwerk) vir die Voortrekkermonument in Pretoria.
AS GODSDIENS ONTAARD
Ds A.E. van den Berg
“Want sekere mense het ingesluip wat lank tevore al opgeskryf is vir hierdie oordeel, goddelose mense wat die genade van onse God verander in ongebondenheid, en die enigste Heerser, God, en onse Here Jesus Christus verloën” (Judas vers 4).
Godsdiens gaan net voor die verskyning van die Antichris ingrypend van vorm verander. Paulus noem dit “die afval”: “Laat niemand julle op enige manier mislei nie, want eers moet die afval kom.....” (2 Thess.2:4). Kerke gaan openlik leuens verkondig: “ ...want daar sal ’n tyd wees wanneer hulle die gesonde leer nie sal verdra nie, maar, omdat hulle in hul gehoor gestreel wil wees, vir hulle ’n menigte leraars sal versamel volgens hulle eie begeerlikhede, en die oor sal afkeer van die waarheid en hulle sal wend tot fabels” (2 Tim.4:3,4).
1938: DR DF MALAN SE BOODSKAP VIR BLANKE VOORTBESTAAN
Lees volledig by Kultuurdagboek
In die Voortrekkereeufeesjaar het dr DF Malan op die tweede Uniale kongres van die Nasionale Party in Bloemfontein gesê: "Die Eeufeesjaar waarin ons lewe is vir ons 'n Godgegewe geleentheid. Hy is dit, omdat elke volk magteloos is sonder idealisme, en dit die jaar is waarin ons weer uit die doodslaap van materialisme ontwaak tot nuwe lewe en nuwe besielende vergesigte."
Dr Malan het sy boodskap gerig in 'n tyd toe die Afrikanervolk in armoede verval was en juis in daardie omstandighede die groot taak op sy skouers moes neem om te beur teen die magte wat die blankedom bedreig het.
Die Afrikaner het in die Eeufeesjaar as volk weer opgestaan en voortgebeur tot nuwe politieke, ekonomiese en kulturele hoogtepunte.