Kopiereg in teks deur
Dr J P Botha
Eerste druk 2008
Voorwoord
Die doel van die opstel van hierdie boek is in die eerste plek om ‘n objektiewe weergawe van die vernaamste gebeurtenisse in Suid-Afrika se geskiedenis die lig te laat sien. Dit is uit Afrikaner-standpunt geskryf, wat myns insiens ‘n duideliker beeld van ons voorgeslag se heroïese worstelstryd teen Britse oorheersing na vore bring. Uit die aard van die saak is daar nie op fyn besonderhede en gebeurtenisse wat vir ons doel van minder belang is, ingegaan nie.
Mag Ons Geskiedenis ‘n betekenisvolle bydrae lewer om ons volksverlede weer te laat herleef en helder te verlig vir elkeen wat daarin belangstel en dit lees.
Inhoud
1 Suid-Afrika word ontdek 16
Die speseryhandel 16
Die soek na ‘n seeweg na Indië 16
Bartholomeus Diaz se reis 17
Diaz ontdek die Kaap 19
Vasco da Gama se reis 19
Die Portugese dryf handel met die Ooste 21
2 Jan van Riebeeck kom na die Kaap 23
Die Hollanders se eerste reis om die Kaap 23
Die Hollandse Oos-Indiese Kompanjie 24
Behoefte aan ‘n halfwegstasie 25
Stranding van die Haarlem 25
Koms van Jan van Riebeeck 25
Probleme en harde werk 26
Die eerste Vryburgers 27
Probleme met die Hottentotte 28
Invoer van slawe 30
Van Riebeeck verlaat die Kaap 30
3 Die goeie Simon van der Stel 32
Die Vryburgers sukkel om te bestaan 32
Die verversingspos word ‘n landbou-
kolonie 33
Die koms van Duitse immigrante 33
Die vroue-tekort 34
Simon van der Stel 34
Die Kaap word selfversorgend 34
Stigting van Stellenbosch en Drakenstein 35
Koms van die Hugenote 35
Die veeboerdery begin 36
4 Die tirannieke en skraapsugtige
Goewerneur 38
Die amptenare se groot boerderye 38
Van der Stel se plaas 39
Veronregting van die Vryburgers 40
Die Vryburgers kom in opstand 41
5 Die uitbreiding na die binneland 44
Die veeboerdery 44
Botsing met die Boesmans 45
Swellendam en Graaff-Reinet 46
Die Kôsas 47
6 Die lewe in die 18e eeu 48
Die boere in die Kaapse omgewing 48
Die veeboere in die binneland 48
Die behoefte aan kerke en skole 49
Buitestaanders se menings oor die boere 50
Die ontwikkeling van ‘n nasionale
bewussyn 51
7 Die stryd teen onreg duur voort 52
Die wanpraktyke van Willem Boers 53
Die burgers kom in opstand 54
Eerste botsing met die Kôsas 55
Die filantroop Mauritz Woeke 56
Die filantroop Maynier se wanbestuur 56
Graaff-Reinet en Swellendam skei af 58
8 Die Engelse roof die Kaap 60
Die VOC se swanesang 60
Die Kaap word Engels 60
Die Engelse en die Kaapse bevolking 61
Swellendam word onderwerp 62
Graaff-Reinet in opstand 62
Die arrogante John Barrow 63
Graaff-Reinet weer in opstand 64
Die ewige Maynier 65
Groot ellende aan die oosgrens 67
9 Die Kaap word weer Hollands 68
Die Goewerneur en Politieke Raad 69
Die Raad van Justisie 69
Nuwe distrikte 69
Die landdroste en heemrade 70
Die godsdiens 71
Die onderwys 71
Ekonomiese aangeleenthede 72
De Mist se grensreëlings 72
Die Sending 73
Goewerneur Janssens en die Kôsas 73
Die einde van die Bataafse bewind 75
10 Die Engelse roof weer die Kaap 76
Die bevolking van 1806 76
Doel en aard van die besetting 77
Rondgaande howe 77
Paswette vir die Hottentotte 78
Die filantrope 78
Moeilikheid op die oosgrens 80
Cradock se grondbeleid 81 Slagtersnek 82
Somerset en die oosgrensprobleem 84
11 Ons voorouers word verdruk 86
Verengelsing van die staatsdiens 86
Skotse predikante 86
Die onderwys 87
Somerset se taalproklamasie 87
Die regsoktrooi 87
Afskaffing van die burgersenaat 88
Die Engelse setlaars van 1820 88
Ordonnansies 49 en 50 91
Verlies van duurgekoopte slawe 92
Die Sesde Grensoorlog 94
Die Groot Trek en daarna 96
12 Die Groot Trek begin 98
Waarom hulle getrek het 99
Pogings om die Trek te verongeluk 100
Tsjaka bevoordeel die Trekkers 101
Die Matebeles van Silkaats 102
Waarheen hulle getrek het 102
Vegkop 104
Straftog teen Silkaats 105
Koms van Piet Retief 105
Die Trek se eindbestemming 106
Die kerkprobleem 107
Onenigheid 107
Tweede veldtog teen Silkaats 107
13 Die Voortrekkers in Natal 109
Gardiner se bedenklike rol 109
Sekonyela en die geroofde vee 110
Die moord op Retief 110
Die moorde by Bloukrans 111
Die mislukte straftog 111
‘n Donker tyd 112
Koms van Andries Pretorius 112
Voorbereiding vir die geveg 113
Bloedrivier 114
By Dingaanstat en Moordkoppie 115
Britse bemoeienis 116
Laaste veldtog teen Dingaan 117
Die Republiek Natal 117
Nkapaai en Fakoe 118
Die slag van Congella en die anneksasie
van Natal 118
Die Engelse Natal 119
Die Trekkers verlaat Natal 120
14 Die Voortrekkers in Transvaal 122
Potgieter, pionier van die noorde 122
Verspreiding van die Voortrekkergroepe 122
Smellekamp se raad 123
Die verhuising na Ohrigstad 126
Die begin van onenigheid 127
Teëspoed op pad na die baai 128
Die handel met die buiteland misluk 128
Die skeuring in die gemeenskap 130
Potgieter verhuis na Soutpansberg 131
15 Transvaal en die Vrystaat word vry 133
Toestande in Transoranje 133
Verdrae met die inboorlinge 134
Die Oranjerivier-Soewereiniteit 134
Die Slag van Boomplaas 135
Bührmann die tweedragsaaier 136
Troebel toestande in die Vrystaat 137
Die Sandrivierse Konvensie 138
Die Bloemfonteinse Konvensie 139
Wordingsjare van die Suid-Afrikaanse
Republiek 140
Kerklike probleme 141
Smellekamp se rol 142
Lydenburg skei af 143
Twis en tweedrag 143
16 Die Kaap na die Groot Trek 145
Die Oosgrens 145
Die Anti-bandietebeweging 146
Die Kôsa-selfmoord 148
17 Die Vrystaat word beroof 149
Hoffman en Mosjes 149
Boshof se stryd teen die Basoeto’s 150
Moeilike tye 151
MW Pretorius bemoei hom met die
Vrystaat 152
President Brand en die Basoeto-probleem 153
Basoetoland geannekseer 155
Ondekking van diamante 156
Die aanspraakmakers 156
Die Vrystaat word beroof 158
18 Die Engelse wil Transvaal terugvat 160
Carnarvon se federasieskema 160
Transvaal se diamantvelde 161
President TF Burgers se bewind 161
Transvaal word geannekseer 162
Die Eerste Vryheidsoorlog 164
Die Konvensie van Pretoria 165
Die Londense Konvensie 166
Die ontdekking van goud aan die
Witwatersrand 166
Die Republiek word beleër 167
Kruger en Rhodes 167
Die ekonomiese stryd 168
Die stemregkwessie 168
Jameson se strooptog 169
Chamberlain en Milner se oorlogstokery 169
19 Die Oorlog wat verloor maar gewen is 171
Die troepesametrekkings 171
Die ultimatum 171
Die Boeremagte 172
Eerste veldslae 172
Die Natalse front 172
Die wesfront 173
Die suidfront 173
Cronjé se oorgawe 173
Inname van Bloemfontein 174
Ontset van Ladysmith 174
Pretoria en Johannesburg word ingeneem 175
Die bewegingsoorlog begin 176
President Kruger in Europa 176
De Wet en Steyn in die Vrystaat 177
Die Blokhuise 178
Die verdelgingsoorlog 178
Die vyandelike oormag 179
Die moordkampe 179
Pogings om die oorlog te beëindig 180
Haglike toestande 180
Vredesonderhandelings 181
20 Ons word weer halfpad vry 182
Die benarde toestand na die oorlog 182
Die oorlog en die goudbedryf 183
Alfred Milner kom weer op die toneel 183
Milner se rehabilitasiepogings misluk 184
Chinese vir die goudmyne 185
Selfregering vir Transvaal en die
Vrystaat 187
Unifikasie 188
21 Die Eerste Wêreldoorlog en die
Rebellie 191
Die bevolking 191
Die goudmynbedryf 191
Botha se rekonsiliasiebeleid 192
Die staatsdiens 193
Verdediging 193
Die Swart-probleem 194
Generaal Hertzog 194
Die Unioniste 195
Die De Wildt-toespraak 195
Steun vir Hertzog 195
Die stryd onder nasionale vaandel 196
Die arbeidersbeweging en stakings 196
Die Indiër-probleem 197
Die Eerste Wêreldoorlog 198
Die Rebellie 198
Die inval in Suidwes 201
Oplewing van Afrikanernasionalisme 202
Deelname aan die Eerste Wêreldoorlog 202
22 Die Nasionale Party regeer die land 204
Politieke ontwikkeling 204
Die stakings 205
Die Nasionale Party kom aan bewind 206
Beleid van beskaafde arbeid 208
Wet op myne en bedrywe 208
Ekonomiese ontwikkeling 209
Die staatsregtelike status van Suid-Afrika 210
Die vlagstryd 210
23 Toe daar swaar tye aanbreek 212
Die groot depressie van 1930 – 1932 212
Die goudstandaard 212
Koalisie en samesmelting 213
Wetgewing oor die Swartes 215
Die groei van Afrikanernasionalisme 216
Teen die Jode 217
Die Voortrekker-eeufees van 1938 217
Aftakeling van die Verenigde Party 217
Die Volkslied 218
Die Gesuiwerdes maak vordering 218
Einde van die Hertzog-Smuts bondge-
nootskap 218
24 Die Tweede Wêreldoorlog 220
Oorlogmaatreëls 220
Die oorlog in Afrika 221
Die politieke stryd 221
Tweespalk en skeuring in opposisie-
geledere 222
Voortsetting van die oorlog 222
Probleme met die OB 223
Uitwerking van die oorlog op Suid-Afrika 224
Die verkiesing van 1943 224
Moeilikhede in die landbou 225
Die nywerhede 225
Onderwys 226
Demobilisasie 226
Die Indiërs 226
Die Arbeidersparty 227
Die Nasionale Party 227
Die Broederbond 227
Smuts as wêreld-staatsman 227
Die Indiërs 228
Suidwes-Afrika 228
Die verkiesing van Mei 1948 228
25 Die Nasionale Party kom weer aan
Bewind 231
Herstel van griewe 231
Onderwys 231
Immigrasie 231
Die ekonomiese toestand 232
Die beleid van rasse-apartheid 232
Die Bantoes 232
Die Kleurlinge 233
Die Indiërs 233
Haalbaarheid van die beleid 234
Eerste apartheidmaatreëls 234
Politieke regte van nie-blankes 235
Die Unie en die Statebond 235
Wrywing tussen die Unie en Brittanje 235
Buitelande beleid en verdediging 236
Suid-Afrika en die buiteland 236
Die VVO en die Indiërs 237
Die VVO en Suidwes-Afrika 237
Kommunisme en Bantoe-onluste 238
Inwyding van die Voortrekkermonument 238
Die Kaapse Kleurlingstem 239
Suid-Afrika na 300 jaar 239
Herroeping van die paswette 240
Die Hoë Hof van die Parlement 240
Die lydelike versetbeweging 241
Die VVO en apartheid 241
Die algemene verkiesing van 1953 242
Weer eens Kleurlingverteenwoordiging 242
Nuwe Bantoe-wetgewing 243
Bantoe-onderwys 244
Die Swart kolle 244
Uittrede van dr Malan 245
26 Ons word heeltemal vry! 246
Die stryd oor Kleurlingstemreg
voortgesit en afgehandel 246
Die Tomlinson-verslag 247
Die verkiesing van 1958 248
Strydom se heengaan 248
Dr Verwoerd 249
Die Transkei 249
Skeuring in die VP 250
Dr Verwoerd en die Republiek 250
Sharpeville 251
Aanslag op dr Verwoerd se lewe 252
Die referendum 252
Dr Verwoerd na Londen 252
Die Republiek Suid-Afrika 253