Ellen Brown

Iran en die Bankiers se Eindspel

Ellen Brown is 'n prokureur, stigter van die Public Banking Institute, en outeur van dertien boeke. Sy is 'n navorsingsgenoot van die Sentrum vir Navorsing oor Globalisering (CRG).

“Die magte van finansiële kapitalisme het 'n ander verreikende doel gehad, niks minder nie as om 'n wêreldstelsel van finansiële beheer in private hande te skep wat die politieke stelsel van elke land en die ekonomie van die wêreld as geheel kon oorheers.” —Prof. Caroll Quigley, Georgetown Universiteit, Tragedie en Hoop (1966)

In Februarie 2026 het die Verenigde State en Israel verrassingslugaanvalle op Iran geloods. Die amptelik aangevoerde redes – die voorkoming van Iran se verkryging van 'n kernwapen en die voorkoming van sy aggressie – het nie onder die loep geneem nie. Soos James Corbett in onlangse Corbett Report-episodes gedokumenteer het, blyk die kernvoorwendsel herwinde propaganda te wees, en die omvang en tydsberekening van die aanvalle laat dieper vrae oor motief ontstaan.

Die tesis dat "Alle Oorloë Bankiersoorloë is" is deur Michael Rivero in 'n 2013-dokumentêr met daardie naam gewild gemaak. Sy meegaande artikel begin met 'n aanhaling van Aristoteles (384-322 v.C.):

Die mees gehate soort [geldmaak], en met die grootste rede, is woeker, wat wins maak uit geld self, en nie uit die natuurlike gebruik daarvan nie. Want geld was bedoel om in ruil daarvoor gebruik te word, maar nie om teen rente te vermeerder nie.

Rivero spoor dan na, hoe private bankbelange eeue lank konflikte aan beide kante gefinansier en daaruit voordeel getrek het – van die stigting van die Bank van Engeland in 1694 om Willem III se oorloë te befonds tot moderne regimeveranderingsoorloë.

Volspektrum Finansiële Dominansie

Ander kommentators wys na die verslag van die Project for the New American Century (PNAC) getiteld "Rebuilding America’s Defenses" (September 2000), wat 'n beroep gedoen het op "volspektrum" Amerikaanse militêre magte om globale voorrang te bereik. Dit het die behoefte aan 'n "katastrofiese en kataliserende gebeurtenis – soos 'n nuwe Pearl Harbor" veronderstel, om die militêre transformasie wat die outeurs in die vooruitsig gestel het, te versnel.

Dit is gevolg deur 'n 2007 Democracy Now-onderhoud waarin genl. Wesley Clark onthul het dat weke na 9/11 hy 'n geklassifiseerde Pentagon-memo gewys is wat planne uiteensit om "sewe lande in vyf jaar uit te skakel": Irak, Sirië, Libanon, Libië, Somalië, Soedan, en om Iran af te maak. Die eerste ses is sedertdien gedestabiliseer of deur 'n regime verander. Iran, wat as die uiteindelike prys vir Midde-Oosterse oorheersing en oliebeheer beskou word, is die laaste een wat oorbly.

Waarom daardie sewe, en waarom was Iran die uiteindelike prys? Greg Palast se 2013-artikel getiteld "Larry Summers and the Secret 'End-Game' Memo", het die ontbrekende finansiële logika verskaf. In 1999 is die wêreld oopgestel vir ongereguleerde afgeleide handel, sodat soewereine effekte, olievloei, skeepvaartroetes en oorlogsrisikobeleide alles onder sekuriteit gestel, op gedobbel kon word. Die spilpunt was die 1997 WHO Finansiële Dienste-ooreenkoms (die Vyfde Protokol tot GATS), wat in 1999 in werking getree het.

Geen van die sewe geteikende lande het by die WHO aangesluit nie, en hulle was ook nie lede van die Bank vir Internasionale Vereffenings (BIS) nie. Dit het hulle buite die lang regulatoriese arm van die sentrale bankiers se sentrale bank in Switserland gelaat. Ander lande wat later as "skelm state" geïdentifiseer is, was ook nie lede van die BIS nie, insluitend Noord-Korea, Kuba en Afghanistan.

Wat Iran betref, is dit nie net die grootste en sterkste van die Islamitiese lande nie, maar bedryf dit ook die wêreld se enigste volledig rentevrye (riba-vrye) bankstelsel. Dit staan in direkte kontras met die konvensionele Westerse model, wat staatmaak op rente as sy primêre inkomstemeganisme. "Geld wat geld maak uit homself" onderlê die globale derivatekompleks, wat gebou is op skuld-teen-rente.

Die laaste stuk in die finansiële beheernetwerk is uiteengesit in David Rogers Webb se 2024-boek The Great Taking. Die Alles-borrel, insluitend wat sommige kommentators skat op meer as 'n kwadriljoen dollar in derivate-weddenskappe, wag net vir 'n speld. Wanneer dit bars, sal dit groot institusionele bankrotskappe veroorsaak; en onder die regsmasjinerie wat Webb dokumenteer, sal die derivate-spelers alles neem.

Die Hormuz-versekeringskrisis van 2026 wat deur Lloyd's van Londen veroorsaak is, kan daardie speld wees. Meer hieroor hieronder.

Vir meer as drie eeue het die Stad Londen – die "Vierkante Myl" wat Londen se finansiële sentrum is – beide kante van oorloë gefinansier en versekering verkoop teen die vernietiging wat sou volg. Lloyd's van Londen is die versekeringspilaar van die Stad se finansiële beheernetwerk. Dit is nie eintlik 'n versekeringsmaatskappy nie, maar 'n korporatiewe liggaam wat "as 'n gedeeltelik-gemutualiseerde markplek funksioneer waarbinne verskeie finansiële ondersteuners, gegroepeer in sindikate, saamkom om risiko te deel en te versprei."

Lloyd's het sy reputasie gebou op voortdurende prestasie, maar dit presteer teen 'n koste. In 1898 het dit langdurige praktyk bevestig deur die "Vry van Beslaglegging en Beslaglegging"-klousule in te stel, wat oorlogsrisiko's van standaardpolisse verwyder het sodat dit afpersingspremies kon hef wanneer konflik uitbreek. Dit het daardie klousule in beide wêreldoorloë uitgeoefen en oefen dit nou ook in 2026 uit.

Na die aanvalle op Iran het Lloyd's Joint War Committee sy "hoërisiko"-sone in die Midde-Ooste uitgebrei. Verskeie van sy onderskrywers het 72-uur kansellasiekennisgewings uitgereik wat vanaf 5 Maart effektief was, en oorlogsrisikopremies vir Hormuz-transito's het van 0,25% tot 1-5% van die rompwaarde gestyg. Lloyd's het beklemtoon dat dekking steeds beskikbaar is – teen die regte prys. Maar vir 'n olietenkskip van $100 miljoen beteken dit 'n ekstra $1-5 miljoen per reis, 'n premie wat die eienaars verstaanbaar huiwerig is om te betaal.

Die Vonk van Privaat Krediet

Intussen hang ander donker wolke oor die mark. Finansiële ontleder Stephanie Pomboy waarsku dat die private kredietmark van $1,5-3 triljoen in 'n inperking is, wat brandverkope van likiede bates afdwing; en die veel groter $5 triljoen BBB-gegradeerde korporatiewe effektemark wankel. Afgraderings sal massaverkope afdwing, en pensioene staar 'n tekort van $4 triljoen in die gesig.

Die Hormuz-krisis bied die perfekte versneller vir hierdie kollaterale krisis: hoër oliepryse skep inflasie, wat effekte-opbrengste (rente) verhoog, die waarde van kollateraal laat ineenstort en marge-oproepe oor die afgeleides-spelbord veroorsaak. Marge-oproepe dwing dan private kredietfondse tot brandverkope.

Dit is een rede waarom sommige kommentators na die Stad Londen wys as die ware argitek van die Midde-Oosterse chaos. Die ou oorlogversekeringsmasjien en die nuwe afgeleides-masjien werk saam. Die een skep die chaospremie; die ander oes dit deur onderskepping en dan wettige beslaglegging.

Palast en die Eindspel-Memo: Maak die Wêreld Veilig vir Afgeleides

Waarborg teen verskepingsverlies is een tipe versekering, maar 'n veel groter versekeringslokval is die derivatemark. Verkoop as 'n vorm van versekering teen markrisiko, is derivate 'n spekulatiewe weddenskapspel wat huurgeld uit alle groot ekonomiese vloeie onttrek.

In sy 2013-artikel het Greg Palast bewys gelewer van 'n geheime memo uit 1997 aan die Adjunk-Tesourie-sekretaris Larry Summers van Timothy Geithner (toe die Amerikaanse ambassadeur by die WHO wat namens Summers optree) wat die "Eindspel" van die WHO se Finansiële Dienste-onderhandelinge beskryf. Geithner het aan Summers geskryf:

"Soos ons die eindspel betree... glo ek dit sal 'n goeie idee wees vir jou om met die uitvoerende hoofde in verbinding te tree...."

Die memo het toe die privaat telefoonnommers van Goldman Sachs, Merrill Lynch, Bank of America, Citibank en Chase Manhattan gelys, syfers wat Palast bevestig het as eg.

Wat was die eindspel? Palast het geskryf:

Die Amerikaanse Tesourie-sekretaris Robert Rubin het hard gewerk om banke te dereguleer. Dit het eerstens die herroeping van die Glass-Steagall-wet vereis om die versperring tussen

kommersiële banke en beleggingsbanke af te breek. Dit was soos om bankkluise met roulettewiele te vervang.

Tweedens wou die banke die reg hê om 'n nuwe hoërisiko-spel te speel: "afgeleide-handel". ... Adjunk-Tesourie-sekretaris Summers (wat Rubin binnekort as Sekretaris sou vervang) het enige poging om afgeleides te beheer, geblokkeer.

Maar wat was die nut daarvan om Amerikaanse banke in afgeleide-kasinos te omskep as geld na nasies met veiliger bankwette sou vlug?

Die antwoord wat deur die Groot Bank Vyf bedink is: elimineer beheer oor banke in elke nasie op die planeet – in een enkele skuif.… Die bankiers en Summers se spel was om die Finansiële Dienste-ooreenkoms te gebruik, 'n obskure en goedaardige addendum tot die internasionale handelsooreenkomste wat deur die Wêreldhandelsorganisasie gepolisieer word.

… Die nuwe reëls van die spel sou elke nasie dwing om hul markte oop te maak vir Citibank, JP Morgan en hul afgeleide-"produkte."

En al 156 nasies in die WHO sou hul eie Glass-Steagall-verdelings tussen kommersiële spaarbanke en die beleggingsbanke wat met afgeleides dobbel, moes afbreek.

Die WHO se Finansiële Dienste-ooreenkoms het die stormram geword vir die opening van globale markte vir hierdie afgeleide spel. Elke lidland is gedwing om sy bankstelsel oop te maak of sanksies in die gesig te staar. In 1999 is die gedeelte van Glass-Steagall wat beleggingsbankwese van depositobankwese in die VSA skei, herroep, wat deposante se geld kwesbaar gelaat het vir spekulatiewe risiko. Afgeleides het toe ontplof. Soewereine effekte, oliekontrakte, skeepvaartversekeringspolisse en oorlogsrisikopremies is alles in kredietverstekruilings, verskansings en ander afgeleide produkte opgedeel.

Derivaathandel het sedertdien een van die mees gekonsentreerde en winsgewende besighede op die planeet geword, en dit word byna geheel en al beheer deur 'n handjievol megabanke. Volgens data van die Bank vir Internasionale Vereffenings en die Kantoor van die Kontroleur van die Geldeenheid, hou die top vyf Amerikaanse banke alleen ongeveer 90% van alle Amerikaanse bankderivate, met JPMorgan, Citigroup, Goldman Sachs, Bank of America en Morgan Stanley wat die wêreldwye oor-die-toonbank-mark oorheers. Hierdie instellings vang die leeue-aandeel van afgeleide winste, veral gedurende periodes van wisselvalligheid wanneer die "chaospremie" styg.

“Die Groot Neem” — die Regslokval wat Afgeleides Super-Prioriteit in Bankrotskap Toeken

In Die Groot Neem lê David Rogers Webb die laaste stuk in hierdie finansiële beheernetwerk bloot: feitlik elke sekuriteit vandag word gedematerialiseer (gedigitaliseer) en in sentrale bewaarplekke saamgevoeg. Stil veranderinge aan die Uniform Commercial Code en ekwivalente EU-reëls het gewone beleggers in blote "reghebbers" verander wat slegs 'n regs eis teen hul makelaars hou.

Wat bankdeposante betref, is hulle eeue lank gekategoriseer as blote "skuldeisers" van hul banke. Sodra die geld gedeponeer is, gaan die regstitel oor na die bank. Die deposant hou slegs 'n kontraktuele eis (’n aanvraaglas) wat as 'n onversekerde skuldeiserposisie in die geval van insolvensie beskou word.

In enige insolvensie is aandele, effekte en deposito's wettiglik kollateraal vir die afgeleide kompleks — kollateraal wat verskeie kere herverhipotekeer is. En wanneer die afgeleide kollateraal faal, stort die herverhipoteke kaartehuis wat daarop gebou is, in duie. Marge-oproepe kaskadeer, superprioriteit word geaktiveer, en die Groot Oorname begin.

Iran se Rentevrye Islamitiese Bankwese: Die Strukturele Hindernis

So wat het dit saak gemaak as Iran en 'n handjievol ander lande weier om aan hierdie winsgewende bankiersspel deel te neem? Die risiko was dat wanneer deposante en aandeelhouers besef dat hulle nie eintlik hul fondse besit nie, hulle hul bates na daardie veilige sones sou skuif. Die lande wat uitgesluit was, was ook veilig teen die soort sanksies wat deur Westerse regerings (en deur Westerse banke en verrekeningshuise afgedwing) op Russiese sentrale bankbates ingestel is na Rusland se inval in Oekraïne in 2022.

Iran het hierdie groep uitspatters gelei, wat sedert sy 1983-wet vir woekervrye bankbedrywighede die wêreld se enigste volledig rentevrye (riba-vrye) bankstelsel bedryf het. Sy banke gebruik Sharia-voldoenende kontrakte – winsdeling (musharakah), koste-plus-finansiering (murabaha) en huur (ijara) – in plaas daarvan om rente te hef of te betaal. Hierdie bankmodel staan in direkte kontras met die konvensionele Westerse model, wat staatmaak op rente as sy primêre inkomstestroom en die globale derivatekompleks ondersteun met sekuriteits- verhipotekeerde skuld.

Iran se stelsel is ontwerp om woeker uit te skakel en finansies in lyn te bring met werklike ekonomiese aktiwiteit en risikodeling eerder as spekulatiewe skuld. Dit is lank reeds beskou as struktureel onversoenbaar met die rente-gebaseerde, sekuriteit-swaar argitektuur van die City of London- en Wall Street-finansies – 'n argitektuur wat voortdurende skulddiens en maklik verhipotekeerde bates vereis om die derivatemasjien te voed.

Deur rente op nasionale vlak te verwerp, het Iran homself en sy finansiële vennote dus geïsoleer van die beheernetwerk wat die globale "Groot Oorname" moontlik gemaak het.

Die Versekeringschaos Het Versag, maar die "Swart Swaan" Hang Nog Steeds

Die Straat van Hormuz is nie heeltemal gesluit nie, maar verkeer bly erg verminder onder Iran se selektiewe, toestemmingsgebaseerde transito-regime. Slegs skepe van "vriendelike" of nie-vyandige nasies word opgeruim na voorafgaande koördinering met Iranse owerhede. Beduidende agterstande duur voort, met meer as 1 000 skepe wat aangemeld is as wag of afgelei word en meer as 34 000 skeepsroetes wat in die eerste vier weke van ontwrigting herlei is.

President Trump se herversekeringsfasiliteit van $20 miljard wat op 6 Maart aangekondig is, is nou operasioneel en is verdubbel tot $40 miljard. Bykomende groot Amerikaanse versekeraars het aangesluit, terwyl Lloyd's van Londen betrokke was by verwante besprekings. Die fasiliteit bly gefokus op Amerikaanse vervoerders met steun van die Amerikaanse regering. Maar ontleders twyfel of dit wydverspreide kommersiële verkeer sal herbegin sonder breër aanspreeklikheidsbeskerming en veiliger toestande.

Kortliks, die sneller van die "versekeringschaos" het verlig, maar nie verdwyn nie. Premies bly hoog, onsekerheid duur voort, en die druk op kollateraal en afgeleides wat Webb beskryf het, is steeds aan die gang.

Gevolgtrekkings en Resolusies

Die 2007-08 Globale Finansiële Krisis (GFC) word nou wyd beskou as veroorsaak deur die ongekontroleerde ontploffing van ongereguleerde afgeleides – veral kredietverstekruiltransaksies en gekollateraliseerde skuldverpligtinge – wat subprima-verbande in 'n sistemiese tydbom verander het. Die skade was nie beperk tot die Verenigde State nie: ontwikkelende lande het ook swaar gely.

Vandag is die risiko van 'n ineenstorting selfs groter as tydens die GFC. Die globale OTC-afgeleidemark het amptelik tot 'n notionele waarde van $846 triljoen gestyg, meer as sewe keer die grootte van die hele wêreldekonomie.

Langtermyn politieke oplossings is moontlik. Die Kongres kan Glass-Steagall herstel en 'n finansiële transaksiebelasting oplê. Staatsregerings kan hul goedkeuring van relevante gedeeltes van die UCC onttrek en openbare banke vorm wat teen plaaslike bankbankrotskappe kan beskerm.

Maar die onmiddellike behoefte in die huidige konteks is om die konflik met Iran te besleg, en dit vinnig te besleg, voordat nog 'n swartswaanskok die afgeleide madeliefieketting aan die brand steek en die finale Groot Oorname op 'n wêreldwye skaal aktiveer.