Gedagtes vir elke dag
Of lees almal by Gedagtes vir elke dag
Daar is soveel gapende afgronde elke dag op ons pad van heiligmaking – wat ons nie eers raaksien nie! Ons blindheid veroorsaak dat ons luidkeels teen die Vaderhand wat ons daar wegruk, protesteer.
SIENER VAN RENSBURG, DIE MENS (19)
Lees reeks by Siener van Rensburg, die mens
Die brakdakhuisie
Oom Nieklas se kleindogter, Ria James en mnr. Boy Mussmann skets die omstandighede en leefwyse van die Van Rensburg-gesin na afloop van die Eerste Wêreldoorlog:
"Op Rietkuil, distrik Wolmaransstad, in 'n vaal brakdakhuisie met plankvensters (en kleimure), het Nicolaas Petrus Janse van Rensburg 'n eenvoudige bestaan gemaak. Agter die eenvoudige ou huisie was 'n rantjie en as 'n mens op die rantjie gestaan het, kon jy die gras plek-plek op die brakdak sien groei. Dit was op hierdie einste rantjie dat Siener in sy laaste dae vele ure met sy Bybel deurgebring het.
"Op 'n skaapvelletjie langs 'n riempiesmat-voustoeltjie voor die huisie, omring van sy skoenmakergereedskap, was oom Nieklas se geliefkoosde sitplek. Daar het hy hom besig gehou met die herstel van sy eie en die kinders se skoene; daar het hy aan sy baie besoekers - sommige wat honderde my le ver gekom het, van sy gesigte vertel."
In die koel, halfdonker kombuis, voorhuisie en slaapvertrekke was ook net die broodnodigste: 'n es met 'n bakoond; 'n wit geskropte kombuistafel; enkele riempiesmatstoele en 'n paar banke en swart ysterkatels. Soos in die meeste ander plaashuise van destyds, is die vloere gereeld met warm beesmis gesmeer. Eenvoud het die lewe van Siener van Rensburg gekenmerk.
"Maar selfs in daardie swaar tye," vertel Mev. James, "was Oupa nie so verarm as wat daar dikwels gesê word nie. My ma (Hester) het gesorg vir koffie en kos wanneer gaste opgedaag het. Geen besoeker is ooit sonder verversings daar weg nie - al was dit partykeer dan ook maar net koffie en groenmielies!"
Aardse besittings het Van Rensburg nooit getrek nie. Sy hart en voordeur was altoos oop vir besoekers; nie net vir belangrike gaste soos ministers, parlementslede en ander hoë amptenare wat gedurig kom verneem het wat hy weer' gesien' het nie, maar veral ook het sy deur oopgestaan vir die armste van die armes. Sy leuse was immers: "Naak het ons in die wêreld gekom en naak sal ons dit verlaat."
Die byna wêreldwye belangstelling in sy visioene na afloop van die Rebellie en Eerste Wêreldoorlog (daar het nou selfs navrae van oorsee gekom en die stroom besoekers op Rietkuil het nuuskieriges van so ver as die destydse Noord- en Suid-Rhodesië ingesluit), het meteens van die nederige, onwillige boer 'n legende in sy eie leefty d gemaak. Maar al die ophef en bohaai oor sy gesigte en die w onderbaarlike wyse waarop dit telkemale vervul is, het oom Nieklas van Rensburg hoegenaamd niks laat verander nie.
Prof. Van der Westhuizen verklaar tereg: "Die profeet' is inderdaad in sy eie land geeër".
Die opregte sal bly staan
Direk na afloop van die 1914-Rebellie het die Smuts-regering sowel as die Hooggeregshof ondersoeke gelei na drie verskillende aspekte rakende die Rebellie:
(A) Die eerste ondersoek was die Judicial Commission of Inquiry into the Deaths of Senator the Hon. J.H. de la Rey and Dr. G. Grace. U.G. No. 48,1914. Met hierdie ondersoek wou Smuts glo die 'geheimsinnige' omstandighede rondom De la Rey se dood probeer opklaar.
(B) Die tweede ondersoek was die Report on the Outbreak of the Rebellion and the Policy of the Government with Regard to its Suppression. (Blouboek van 26 Feb. 1915), en;
(C) Die derde ondersoek was die Rapport van de Rechterlike Kommissie van Onderzoek naar de Oorzaken van en Omstandigheden met betrekking tot de Recente Rebellie in ZA. December 1916. Vir die laaste ondersoek is daar ook 'n Gekose Komitee aangestel.
Die doel van die Gekose Komitee was hoofsaaklik om getuienis in te win oor die rol wat Nicolaas van Rensburg in die verloop van die Rebellie gespeel bet.
Heelwat inligting oor Siener en sy gesigte is vervat in die blouboek van 26 Feb. 1915, asook die Regterlike Kommissie se ondersoek. Want kwaadwillige gerugte het die rondte gedoen dat hy die eintlike opstoker en sinistere dryfveer agter die hele Rebellie was. Daar is ook gesê dat die Siener 'n liggelowige genl. Koos de la Rey (wat nie meer by sy volle verstand sou gewees het nie) aan die neus gelei het net soos wat Raspoetin in Rusland die tsarina Alexandra met sy mistieke boosaardighede beïnvloed en oorheers het.
Indien die ou profeet dit dan nie doelbewus en op eie inisiatief gedoen het nie, so het hulle aangevoer, is hy in sy eenvoud berekenend deur anargiste daarvoor gebruik.
(Uittreksels uit die Rapport van die Rechterlike Kommissie): "Hy (die Siener) skyn 'n onbegrensde invloed onder die boere in die distrik te hê. Dit word ons deur ' n getuie vertel dat, kort voor die Rebellie, soveel as tien motorkarre op 'n sekere dag by Van Rensburg se huis gesien kon word.
"Die profeet het geen meer toegewyde dissipel as wyle genl. De la Rey nie. Hy het dan ook dikwels aan vriende die profeet se gesigte betreffende die toekoms verhaal, en sy vaste geloof daarin uitgespreek.
"n Boer, kmdt. Martinus van Rensburg van die distrik Wolmaransstad en 'n buurman van die Siener, het getuig dat reeds in Julie 1913, gedurende die eerste werkstaking op die Witwatersrand, het die profeet hom besoek en vertel dat die werkstaking net die begin is van die saak; maar dat die groot saak sou wees wanneer die vuur in Europa begin, en dit sou binnekort geskied; dan sal die tyd aanbreek dat ons weer ons onafhanklikheid sou terugkry".
Op 13 Augustus 1914 nooi genl. Botha Koos de la Rey na Pretoria vir 'n onderhoud met hom en Smuts oor die dreigende Rebellie. Oor daardie onderhoud het genl. Botha later as volg voor die Kommissie getuig:
"Uit De la Rey se toestand en gedrag het dit geblyk dat hy in 'n byna verstrooide geestestoestand was - die uitwerking hoofsaaklik die gevolg van die gesigte van die 'profeet' van Rensburg met wie hy gereeld in konsultasie was. Terwyl hy met my gepraat het, sou hy, byvoorbeeld, sommer skielik begin te bid, en hy het alto os teruggekom op wat Van Rensburg voorspel het. Hy het telkens herhaal dat die profeet gesien het dat onafhanklikheid aan die land teruggegee sou word sonder dat bloed vergiet word ..."
Laat daardie nag belowe genl. De la Rey dat hy sy manne sal kalmeer 'en saken daar rechtmaken' . "Maar," gaan die Kommissie voort: "Toe word hy die slagoffer van die (bose?) invloed van die profeet en manne soos Nieuwenhuis wat vasbeslote was om, vir opstandige doeleindes, die meeste te maak van sy (die Siener) se groot invloed op die volk."
Nog uittreksels uit die blouboek van 26 Feb. 1915:
In teenstelling met die Regterlike Kommissie se veroordelende uitsprake jeens oom Nieklas, was die Regering se bevindinge baie meer simpatiek en plek-plek selfs gunstig: "By verskeie geleenthede," getuig genl. Hertzog, "het hy (oom Nieklas) bewys dat hy heldersiende is ... Hy het ongetwyfeld 'n groot invloed op duisende van sy mense gehad ... In 'n buitengewone en oënskynlik outentieke gesig het hy die vredesluiting gesien, en dit het sy reputasie (as profeet) gevestig. Sy roem het dwarsoor die land en in die buiteland versprei en oral is vreemde verhale oor sy wonderbaarlike gawe vertel...
"Genl. De la Rey het groot belangstelling in die Siener getoon (en) Van Rensburg het 'n groot bewondering vir die Generaal gekoester. Hy het aan vriende gesê dat daar nog groot dinge vir genl. De Ia Rey voorlê ..."
Genl. Hertzog is ook versoek om oor oom Nieklas se 'bedrywighede' te getuig, en sy antwoorde op vrae 2198-2202 is ingesluit in die getikte rapport van die Gekose
Komitee oor die Rebellie:
'n Verkorte weergawe van genl. Hertzog se verslag:
Dit was drie maande voor die Vrede van Vereeniging, nl. op 27 of 28 Februarie 1902. Pres. Steyn was deur sy krankheid na die liggaam magteloos geslaan, vasgekeer op sy reiswaentjie. VergeseI van myself en Jack Brebner het hy die westelike Transvaal besoek om 'n dokter te raadpleeg wat by genl. De la Rey was. Dit was in die omgewing van Klerksdorp en genl. De la Rey het die hoë geselskap 'n staanplek aangewys naby 'n perdetrollie waarby vyf of ses van die genl. se personeel vertoef het. Waarskynlik het die genl. gereken dat die President die veiligste sou wees naby sy waaksame staf. Maar oom Nieklas het anders gedink ... Die dag na ons aankoms, het die tingerige figuur by pres. Steyn se waentjie verskyn en op 'n skugter manier raad gegee. Hy reken die staanplek is onveilig en het gesê die president moet liewers hier weggaan. Maar pres. Steyn was nie bereid om genl. De la Rey se bevele in die wind te slaan nie. Toe verklaar oom Nieklas: "Ek het 'n visioen gehad. Ek sien die Engelse kolonne vang hierdie manne." (Die personeel by die trollie). Hy het toe in 'n sekere rigting beduie en bygevoeg: "Ek het die verkenners daargunter gesien ..."
Die president het steeds geweier. En dit was eers nadat genl. De la Rey hom persoonlik versoek het om aan oom Nieklas se waarskuwing gehoor te gee, dat die hoë geselskap na 'n ander staanplek verskuif het. Hulle was ook net betyds, want kort daama het 'n sterk Engelse mag toegeslaan en onder meer genl. De la Rey se personeel gevange geneem ... (Net soos oom Nieklas vooruit gesien het).
Talle ander persone se getuienis is ook deur die Gekose Komitee aangehoor; maar in sy finale rapport erken die Gekose Komitee dat geen grondige bewyse vir die beskuldigings teen oom Nieklas gevind kon word nie, en die Boereprofeet se eenvoudige en kinderlike opregtheid het onaangetas teen elke aanslag bly staan; sy vreemde gawe van heldersiendheid was nog steeds onverklaarbaar...
Vervolg...